De zomers in Nederland worden warmer en hittegolven komen vaker voor. Tegelijkertijd bouwen we woningen die steeds beter geïsoleerd en luchtdichter zijn. Dat is goed voor het energieverbruik, maar brengt ook een uitdaging met zich mee: het risico op oververhitting. Om dat risico te beperken is binnen de BENG-regelgeving de TOjuli-eis opgenomen.
Voor architecten, ontwikkelaars en aannemers is TOjuli inmiddels een vast onderdeel van het ontwerpproces. Maar wat houdt deze eis precies in? En hoe kunnen gevelontwerpen bijdragen aan een comfortabel binnenklimaat zonder afhankelijk te worden van energieverslindende koelsystemen en installaties?
Wat is de TOjuli-eis?
TOjuli staat voor Temperatuuroverschrijding juli. Het is een indicator binnen de BENG-methodiek die het risico op oververhitting in woningen beoordeelt. De waarde wordt automatisch bepaald tijdens de energieprestatieberekening volgens de NTA 8800-methodiek.
Hoe hoger de TOjuli-waarde, hoe groter de kans dat een woning tijdens warme zomerdagen te warm wordt. Voor nieuwbouwwoningen geldt dat de TOjuli-waarde maximaal 1,2 mag bedragen. Blijft de berekende waarde onder deze grens, dan wordt aangenomen dat het risico op oververhitting voldoende beperkt is.
Zeer energiezuinige woningen zorgen ervoor dat de opgewekte ruimteverwarming niet snel door kieren, openingen en matige isolatie verdwijnt. In combinatie met grote glasoppervlakken kan dat leiden tot hoge binnentemperaturen, met negatieve gevolgen voor comfort, gezondheid en productiviteit van bewoners.
Waarom wordt oververhitting een steeds groter probleem?
Moderne architectuur kenmerkt zich vaak door grote raampartijen. Dat zorgt voor veel daglicht en een open uitstraling, maar ook voor aanzienlijke zoninstraling. Vooral gevels op het zuiden, zuidwesten en westen kunnen in de zomer veel warmte binnenlaten.
Daarnaast worden woningen steeds beter geïsoleerd. Warmte die eenmaal binnenkomt, verdwijnt niet zomaar meer naar buiten. Daardoor kunnen binnentemperaturen langdurig oplopen, zelfs wanneer de buitentemperatuur alweer is gedaald. Het voorkomen van warmte-instraling is daarom vaak effectiever dan achteraf koelen.
Van actieve naar passieve maatregelen
Toen de TOjuli-eis werd ingevoerd, werd in de praktijk regelmatig gekozen voor actieve koeling, bijvoorbeeld via een warmtepomp met koelfunctie of airconditioning. Inmiddels zijn de regels aangescherpt. Sinds de actualisering van de NTA 8800 in 2024 is alleen actieve koeling niet altijd meer voldoende om automatisch aan te tonen dat het risico op oververhitting beperkt blijft. Ook moet worden gekeken naar de daadwerkelijke beperking van zoninstraling en beschikbare koelcapaciteit.
Dat is logisch. Koelen kost energie, terwijl het voorkomen van opwarming vaak veel efficiënter is. Daarom ligt de nadruk steeds meer op passieve maatregelen zoals:
- buitenzonwering;
- zonwerende beglazing;
- slimme ventilatie;
- zomernachtventilatie;
- gebouworiëntatie;
- voldoende thermische massa.
Buitenzonwering: een van de meest effectieve oplossingen
Wanneer zonlicht eenmaal door het glas naar binnen is gekomen, wordt een groot deel van die energie in warmte omgezet. Die warmte laat zich vervolgens lastig afvoeren. Daarom werkt buitenzonwering veel beter dan binnenzonwering: de zonnewarmte wordt al tegengehouden voordat deze het glas bereikt.
De effectiviteit van zonwering wordt uitgedrukt in de zogenaamde fc-waarde. Hoe lager deze waarde, hoe minder zonnewarmte de woning binnendringt.
- Geen zonwering: fc = 1,0
- Uitvalscherm: fc ≈ 0,35
- Donkere screens: fc ≈ 0,12
Dat betekent dat hoogwaardige screens tot bijna 90% van de zonnewarmte kunnen weren voordat deze de woning bereikt. Hierdoor kan de TOjuli-score aanzienlijk worden verbeterd. In combinatie met goed bewonersgedrag, zoals nachtelijke ventilatie tijdens warme periodes, ontstaat een krachtig pakket maatregelen tegen oververhitting.
De uitdaging voor architectuur en gevelontwerp
Hoewel de voordelen van buitenzonwering duidelijk zijn, bestaat er bij architecten soms weerstand tegen zichtbare screens of rolluiken. Traditionele systemen worden vaak op of voor het kozijn geplaatst, waardoor ze het gevelbeeld kunnen verstoren.
Juist hier ligt een interessante ontwerpkans. Door zonwering vanaf het begin te integreren in het gevelconcept wordt zowel aan comforteisen als aan esthetische eisen voldaan.
Jaloeziekasten: zonwering geïntegreerd in de gevel
Voor projecten waarin uitstraling, energieprestaties en comfort samenkomen, biedt Sto Isoned een oplossing met de geïntegreerde jaloeziekasten van Sto. Deze geïsoleerde inbouwkasten worden boven het kozijn geïntegreerd in de gevelconstructie. Hierdoor krijgt de zonwering een vaste plaats in het ontwerp, zonder storende opbouwen of zichtbare aanpassingen achteraf.
De voordelen zijn duidelijk:
- geïntegreerde en esthetische oplossing;
- beperking van warmte-instraling;
- ondersteuning bij het behalen van TOjuli-eisen;
- behoud van de isolatiewaarde van de gevel;
- beschikbaar voor screens, lamellen en rolluiken;
- maatwerk voor vrijwel iedere situatie.
Doordat de kasten onderdeel worden van het gevelsysteem ontstaat een strakke architectonische uitstraling, terwijl tegelijkertijd wordt gewerkt aan een comfortabel binnenklimaat.
Niet alleen relevant voor nieuwbouw
De TOjuli-eis geldt officieel voor nieuwbouwwoningen. Toch is het onderwerp ook zeer relevant voor renovatie- en verduurzamingsprojecten.
Wanneer bestaande woningen worden nageïsoleerd en luchtdichter worden gemaakt, verandert het thermische gedrag van het gebouw. De kans op opwarming door zoninstraling neemt daardoor eveneens toe. Hoewel er geen wettelijke TOjuli-verplichting geldt voor renovatie, blijft het uitgangspunt hetzelfde: de zon schijnt immers net zo hard op een gerenoveerde woning als op een nieuwbouwwoning.
Door bij verduurzaming direct aandacht te besteden aan zonwering en ventilatie kan toekomstig comfort worden gewaarborgd.
Concluderend
De TOjuli-eis is veel meer dan een administratieve BENG-verplichting. Het is een belangrijk instrument om woningen comfortabel en toekomstbestendig te maken in een opwarmend klimaat. De meest effectieve strategie is niet méér koelen, maar het voorkomen dat warmte überhaupt binnenkomt.
Buitenzonwering speelt daarin een sleutelrol. Met geïntegreerde oplossingen zoals de jaloeziekasten van Sto, worden comfort, energieprestatie en architectonische kwaliteit in één geveldetail gecombineerd.
Wie vandaag ontwerpt voor de woningen van morgen, doet er goed aan om oververhitting al vanaf de eerste schets mee te nemen. Want een energiezuinige woning is pas echt duurzaam als bewoners er ook op warme zomerdagen comfortabel kunnen wonen.
Meer weten?
Ik help je graag verder met de oplossingen voor jouw project. Maak daarom hieronder direct een (online) afspraak bij jouw op kantoor, op locatie of in onze showroom in Tiel.
