Betaalbare woningbouw in een groene Airey-wijk

Verdichting die aansluit bij wijk Jeruzalem

De Betuwestraat ligt in Jeruzalem, een naoorlogse Tilburgse wijk met karakteristieke Airey-woningen. Die context speelde een belangrijke rol in het ontwerp. Niet door bestaande architectuur letterlijk te kopiëren, maar door de onderliggende principes opnieuw te interpreteren. Volgens Mathieu Kastelijn, architect en partner bij KAW, wordt het karakter van het gebouw bepaald door “de haast vanzelfsprekendheid waarmee het daar staat – alsof het er al jaren is”. Die vanzelfsprekendheid is het resultaat van een combinatie van ruimtelijke en architectonische keuzes.

Op een beperkte locatie moesten veertig appartementen worden ingepast, met behoud van zoveel mogelijk groen en bestaande bomen. Daarom koos KAW voor een corridorontsluiting in een vrijwel vierkante plattegrond, met een zorgvuldige verhouding tussen diepte, breedte en hoogte. Zo ontstond een compact, alzijdig gebouw dat zich op een natuurlijke manier in de parkachtige omgeving voegt. Ook in kleurstelling, kapvorm en gevelpatroon zocht het ontwerpteam nadrukkelijk aansluiting bij de omliggende bebouwing. Daarmee krijgt het gebouw een eigen identiteit, maar voelt het tegelijkertijd vertrouwd in de wijk.

Een eigentijdse vertaling van de Airey-gevel

De oorspronkelijke Airey-gevels zijn opgebouwd uit grote, lichte rechthoekige betonelementen. KAW gebruikte die beeldtaal als inspiratie, maar koos bewust voor een eigentijdse vertaling. “We wilden dit niet één op één kopiëren, maar herinterpreteren”, vertelt Kastelijn. De gevel is daarom opgebouwd in een tegelpatroon van klampen en strekken. Daardoor ontstaat, zoals Kastelijn het omschrijft, “een patroon binnen een patroon”. De afwisseling in richting en ritme geeft de gevel een verfijnde schaal en een tactiele uitstraling. Tegelijkertijd verwijst de opbouw naar het modulaire karakter van de Airey-woningen. De minerale gevelstrips maakten het mogelijk om die architectonische ambitie binnen het beschikbare budget te realiseren. “Door het toepassen van minerale strips konden we het gewenste patroon goed en betaalbaar realiseren. In traditioneel metselwerk zou dat eigenlijk nooit op een betaalbare manier kunnen.”

Wonen boven het park

Ook de verhoogde begane grond lost verschillende ontwerpvraagstukken tegelijk op. Een appartementengebouw met veertig woningen vraagt om een aanzienlijk programma aan bergingen. Door deze halfverdiept te situeren, kwamen de woningen op de begane grond iets hoger te liggen. Dat levert bewoners direct zicht op het groen op, zonder dat passanten vanuit het park gemakkelijk naar binnen kijken. Kastelijn: “Zo hebben bewoners wel direct zicht op de omgeving zonder dat mensen zomaar vanuit het park binnen kunnen stappen".  De verhoogde opzet draagt daarmee bij aan privacy, wooncomfort en sociale veiligheid. Tegelijkertijd krijgt de entreehal meer ruimte en kwaliteit. Door de opgetilde begane grond is de hal anderhalve verdieping hoog, met zicht op het omliggende park. Volgens Kastelijn ontstaat zo “een mooie ruimtelijke beleving waar het fijn thuiskomen is”. Aan de zijde van de ringbaan zijn de balkons als loggia’s in de gevel opgenomen en voorzien van glazen schermen. De bewoners profiteren zo van een beschutte buitenruimte met minder verkeersgeluid, terwijl ventilatie en zicht op de omgeving behouden blijven. De loggia’s geven de gevel daarnaast diepte en ritme.

Betaalbaar wonen, met aandacht voor de buurt

Alle appartementen zijn gelijkvloers, drempelloos en geschikt om langer zelfstandig te wonen. De brede verkeersruimten en de scootmobielstalling maken het gebouw aantrekkelijk voor ouderen die in Jeruzalem willen blijven wonen, maar behoefte hebben aan een toegankelijke woning. Die behoefte bleek groot. Het project biedt bewoners uit de wijk de kans om door te stromen naar een appartement, zonder afstand te hoeven doen van hun vertrouwde buurt, sociale netwerk en groene omgeving.

Kastelijn benadrukt dat juist de integrale aanpak het verschil maakte: “Door architectuur en uitvoeringstechniek integraal te ontwerpen hebben we op een kostenbewuste manier een heel fijn woongebouw bedacht met betaalbare sociale huurappartementen". De Betuwestraat laat zien dat betaalbare woningbouw niet hoeft te leiden tot een anonieme of sobere architectuur. Met een compacte opzet, een zorgvuldige groene inpassing en minerale gevelstrips als drager van het gevelbeeld, is een woongebouw ontstaan dat technisch doordacht is én vanzelfsprekend verbonden met zijn buurt.